Երբ Աբեղեանական Ուղղագրութիւնը Արագասոյր Կ՛արշաւէ Աստ Ու Անդ…

Երբ Աբեղեանական Ուղղագրութիւնը Արագասոյր Կ՛արշաւէ Աստ Ու Անդ… Մեծ Եղեռնէն աւելի քան դար մը ետք, այսօր, աշխարհացրիւ սփիւռքահայերու երրորդ ու չորրորդ սերունդները քանի՞ ճակատի վրայ պարտին պայքար մղել՝ հայ մնալու կամ հայապահպանման դրօշը գետին չձգելու համար։ Անկախ՝ իրենց քաղաքացիի եւ մարդու անհատական առօրեայ պատասխանատուութիւններէն, երազներէն ու տաղտուկներէն, եթէ հայկական արիւն կը շրջի իրենց երակներուն մէջ՝…

Հրաւէր՝ մասնակցելու «Կալուածի քառալեզու մասնագիտական բառարան»ի ձեւաւորման

Հրաւէր՝ մասնակցելու «Կալուածի քառալեզու մասնագիտական բառարան»ի ձեւաւորման Սիրելի՛ ընթերցողներ, Մեր բարեկամներէն Համբարձում Յարթունեան պատրաստած է մասնագիտական բառարան մը՝ «Կալուածի քառալեզու մասնագիտական բառարան»: Կը կցենք անոր յառաջաբանը, որպէսզի յստակ գաղափար մը ունենաք անոր մասին:  Հեղինակը  տրամադիր է ամէն փափաքողի ղրկել անոր ձեռագիրը՝ ստանալու համար ընթերցողներու կարծիքն ու նկատողութիւնները՝ վերջնական ձեւաւորում մը տալէ առաջ  իր աշխատութեան:  Անգամ մը…

«Չի բաւեր ճիշդ մտածել՝ ճիշդ գրելու համար»

«Չի բաւեր ճիշդ մտածել՝ ճիշդ գրելու համար» Կապիկին մկրտութիւնը «Յաճախ մտածած եմ եւ յիշած ֆրանսացի ծիրանաւոր Փոլինեաքի (1661-1741) արտայայտութիւնը վանդակի մէջ գտնուող կապիկ մը դիտելէ ետք.     “Խօսի՛ր եւ քեզ մկրտեմ”» (Յակոբ Պալեան, «Ազատ օր», 13-12-2021): Փորձենք քիչ մը  վերլուծել  ու անդամահատել այս նախադասութիւնը՝  վասն տալոյ զկայսերն՝ կայսեր  եւ զաստուծոյն՝ Աստուծոյ, եւ այնու տեսանիցեմք զի՞նչ  ստասցի:…

Յոգնակիի չարաշահում

Յոգնակիի չարաշահում Ի՞նչ կը մտածէք հետեւեալին մասին. «Վարչապետը հեռաձայնային հաղորդակցութիւններ ունեցած է Թրուտոյի եւ Պլինքընի հետ» («Ազդակ», 15-3-20225, էջ 1): Դուք ի՞նչ թիւով կը գրէիք հաղորդակցութիւններ-ը. Եզակի՞, թէ՞ յոգնակի: *   *   * Մենք այլապէս գիտենք,  եւ յօդուածին բովանդակութիւնն ալ կը հաստատէ, որ վարչապետը խօսած է՝ մէյ մը Թրուտոյի հետ, մէյ մըն ալ Պլինքընի հետ: Այս պայմաններու մէջ  լեզուական …

Բառերու Գանձարանին Մէջ – 7. «Ռա» ու «Րէ», Ռահ ու Ռանչպար, Ռամիկ եւ Ռազմիկ (Բ. Մաս)

Բառերու Գանձարանին Մէջ (7) – «Ռա» Ու «Րէ», Ռահ Ու Ռանչպար, Ռամիկ Եւ Ռազմիկ (Բ. մաս‏) Շփոթեցուցիչ պարագայ ունին «ձերբակալել» ու «ձերբազատիլ» բայերը, որոնք թէեւ կու գան «ձեռք» բառէն, սակայն կը գրուին «րէ»-ով, որովհետեւ կազմուած են գրաբար «ձերբ» («ձեռք»-ին գործիական հոլովը` ձեռքով) եւ համապատասխանաբար` «կալանել» (բռնել, կապել)  ու «ազատիլ» բայերէն… «Ձեռն» արմատով շինուած միւս բառերը կը պահեն իրենց ուղղագրութիւնը. ձեռագիր, ձեռագործ, ձեռակերտ, ձեռարուեստ, ձեռնակապ, ձեռնափայտ, ձեռնառումբ, ձեռնոց, ձեռնարկ, ձեռնադրել, առատաձեռն, ձեռնածու…

Բառերու Գանձարանին Մէջ (7) – «Ռա» Ու «Րէ», Ռահ Ու Ռանչպար, Ռամիկ Եւ Ռազմիկ (Ա. մաս‏)

Բառերու Գանձարանին Մէջ (7) – «Ռա» Ու «Րէ», Ռահ Ու Ռանչպար, Ռամիկ Եւ Ռազմիկ (Ա. մաս‏) Երբ նախակրթարանի աշակերտ էինք, հայերէնի մեր ուսուցիչը «ռ-ր» նոյնահնչիւն տառերուն ուղղագրութեան վերաբերեալ կատարած էր կարեւոր հաստատում մը. —«Ն» գիրէն առաջ եկող R հնչիւնը ՏԵՒԱԲԱՐ ԳՐԵԼ «ռ»-ով։ Օրինակներուն մէկ մասը ուսուցիչը ի՛նք կ’արձանագրէր գրատախտակին վրայ, մնացեալն ալ մե՛նք կը փորձէինք գտնել.— բռնել,…

Բառերու Գանձարանին Մէջ (6) – «Չա» Եւ «Ջէ», Զեղչել, Զիջիլ Եւ Զղջալ

Բառերու Գանձարանին Մէջ (6) – «Չա» Եւ «Ջէ», Զեղչել, Զիջիլ Եւ Զղջալ Եթէ ինձմէ պահանջուի, որ թուեմ ամէնէն գործածական այն տասնհինգ հայերէն բառերը, որոնք «չա»-ով կը սկսին, պիտի պատասխանեմ. -Չակերտ, չիր ու չամիչ, չար, չարչարել, չափ, չէզոք, չղջիկ, չնչին (աննշան), չոր, չորս, չուան, չքաւոր, չքնաղ, Չինաստան։ Նոյնը եթէ խնդրուի «ջէ»-ով սկսող բառերուն համար, պիտի պատասխանեմ. -Ջահ, ջաղացք, ջամբել,…

Բառերու Գանձարանին Մէջ (4) – «Հօ» Եւ «Յի», Յիսուս Եւ Հիւսիս, Հաւանիլ Ու Յաւակնիլ

Բառերու Գանձարանին Մէջ (4) – «Հօ» Եւ «Յի», Յիսուս Եւ Հիւսիս, Հաւանիլ Ու Յաւակնիլ  «Հօ» եւ «յի»։ Մասամբ նմանաձայն երկու տառեր՝ մեր այբուբենին մէջ։ Ես պիտի համարձակիմ ըսել՝ երկու վտանգաւոր լարուած թակարդներ, որոնց հանգոյցին մէջ կը գլտորին-կ’իյնան ո՛չ միայն մեր դպրոցական ամէն հասակի աշակերտները, այլեւ՝ գրեթէ ամէն հայորդի, որ ձանձրոյթը յանձն կ’առնէ իր մայրենիով քանի մը տող…

Բառերու Գանձարանին Մէջ (5) – «Ձա» Ու «Ցօ», Ձագ, Ձագար Եւ Ձագեցի Կաթողիկոս

Բառերու Գանձարանին Մէջ (5) – «Ձա» Ու «Ցօ», Ձագ, Ձագար Եւ Ձագեցի Կաթողիկոս Մեր դպրոցներուն մէջ, մինչեւ բարձրագոյն կարգերը, աշակերտները յաճախ դժուարութիւն ունին զատորոշելու այբուբենի «ձ»-ն եւ «ց»-ն։ Առաջինը «ձա» կը կոչուի, իսկ երկրորդը՝ «ցօ»‎։ Մեր տղաքը այս անուանումներն իսկ երբեմն կ’անգիտանան. իրենց համար կայ «օձի ձ»-ը եւ կայ «հացի ց»-ը …։ Այսքա՛ն։ Իսկ թէ գրաւոր խօսքի մէջ ե՞րբ «ձա»-ն պիտի գործածենք ու ե՞րբ՝ «ցօ»-ն, ատիկա…

Բառերու Գանձարանին Մէջ (3) – «Դա» Ու «Թօ», Դեւ Ու Թեւ, Դեր Ու Թերի

Բառերու Գանձարանին Մէջ (3) – «Դա» Ու «Թօ», Դեւ Ու Թեւ, Դեր Ու Թերի Ի՞նչ կը կարծէք.- մեր լեզուին մէջ «դա»ո՞վ սկսող բառերը աւելի շատ են, թէ՞ «թօ»ով սկսողները։ Այսպիսի հարցում մը ես ինծի ալ չէի հարցուցած մինչեւ այսօր։ Սակայն հիմա սկսած եմ հետաքրքրուիլ նմանօրինակ մանրամասնութիւններով։ Մալխասեան բառարանը «դ»ով սկսող բառերը ժողված է 67 էջի մէջ, իսկ «թ»ին ալ…