Հայերէն Գրողը Պարտի Զգալ Ու Մտածել Հայու Պէս

Պէտք է Հայերէնի ամենահին եւ ամենատարածուն բառերէն եղած է պէտք-ը՝ հարկ, կարիք, պահանջ, ստիպում եւ այլն ու տուած է բազմաթիւ կայուն բառակապակցութիւններ՝ յատկապէս գրաբարի մէջ: Աշխարհաբարի մէջ  «պէտք է»  ձեւի տակ ան սկզբնապէս ծառայած է  կազմելու որեւէ բայի ապառնին՝ պէտք է երթամ-պէտք է երթաս-պէտք է երթայ, որ յետոյ իր տեղը զիջած է  պիտի երթամ–պիտի  երթաս-պիտի երթայ ըսելու: Այս…

Լեզուական Փեթակ՝ Պուրճ Համմուտը (3)

Լեզուական Փեթակ՝ Պուրճ Համմուտը (3) Հայերէն երգերու մուտքը պատճառ չդարձաւ, որ  լռէին թրքերէն երգերը, ոչ ալ մանաւանդ ինքը՝ թրքերէն լեզուն, կամ թէ գոնէ քիչ մը նուազէին:  Անոնց առջեւ  դեռ եւս կտրելիք  երկար ու  լուսաւոր ճամբայ կար: Թրքերէն երգի անշեղ ու անսպառ աղբիւր մըն էին երգապնակները,  որոնք  նախ շատ ցանցառ, բայց շուտով  մեծաքանակ մուտք գործեցին մեր բարքերուն մէջ, ուր անոնք այնքան  շատ էին, այնքան այլազան՝…

Լեզուական Փեթակ` Պուրճ-Համմուտը (2)

Լեզուական Փեթակ` Պուրճ-Համմուտը (2) Թրքագիտութեան  կայուն լսարան մը կը հանդիսանային Պուրճ-Համմուտի խնճոյքներն ու հարսանիքները, ուր տիրող լեզուն, բայց մանաւանդ երգերը միանուագ թրքերէն էին:  Արեւմտահայը ինք հայերէն երգել չէր գիտեր. պէտք եղաւ սպասել քանի մը տասնամեակ, որպէսզի Ատիս Հարմանտեանն ու Լեւոն Գաթրճեանը հայերէն երգէին, հայերէն երգելու մղէին, հայերէն երգել սորվեցնէին: Այնուհետեւ սունկի պէս բուսան երգիչները, որոնք…

Լեզուական Փեթակ` Պուրճ-Համմուտը

Լեզուական Փեթակ` Պուրճ-Համմուտը Անցած դարու կէսերուն Պուրճ-Համմուտի հայ մանուկները կը յաջողէին իւրացնել… երեք լեզու, այո, սխալ չէք կարդար, երեք լեզու, իմա՝ գրական հայերէնը, որ էր մասնաւորաբար դպրոցականը, ապա թրքերէնը, որ հայ  մեծաթիւ ընտանիքներու մէջ կը խօսուէր գրեթէ հայերէնի յաճախականութեամբ,−  իսկ երբեմն ալ՝ շատ աւելի,− եւ վերջապէս բարբառ մը, որ յատուկ էր մասնաւորաբար  ընտանիքի տարեցներուն, որոնք…

Երբ արևելահայն ու արևմտահայը ՉԵՆ հասկանում իրար [5 դեպք]

Երբ արևելահայն ու արևմտահայը ՉԵՆ հասկանում իրար [5 դեպք] Արևելահայերեն խոսողներին ՄԱԿԱՆՈՒՆ բառը քաջ ծանոթ է. նշանակում է «մեկին տրված վերադիր անուն» (մականունավոր շատերի գիտենք): Արևմտահայերենում ՄԱԿԱՆՈՒՆ բառն ունի «ազգանուն» իմաստը. սփյուռքի հայկական վարժարաններում սաները տետրերի վրա գրում են իրենց անուն-մականունները:   Ամերիկայից եկած արևմտահայը հարցնում է հայաստանցի երիտասարդին. – Մականունդ ի՞նչ է: – Չաղ:…

Երկձեւ բառեր

Երկձեւ բառեր Պէտք է նկատած ըլլաք, որ աշխարհաբարը կը կիրարկէ կարգ մը  երկձեւ բառեր: Այս երկձեւութիւնը հետեւանք է զանազան  գործօններու: Ան  երբեմն կը գտնուի մեր երկու բարբառներէն նոյնին մէջ, երբեմն երկուքին հաւասարապէս, իսկ երբեմն ալ յատուկ է անոնցմէ մէկուն կամ միւսին միայն: Տեսնենք այսպիսիներէն մէկ քանին: –Գագաթնաժողով եւ գագաթաժողով Բառիս արմատը կու գայ գրաբարէն, ուր…

Արեւմտահայերէնը շատ արիւն կորսնցուց, անհրաժեշտ է որ թթուածին ներարկենք անոր․ Շառոյեան

Արեւմտահայերէնը շատ արիւն կորսնցուց, անհրաժեշտ է որ թթուածին ներարկենք անոր․ Շառոյեան   Լեւոն Շառոյեան իրաւմամբ համայն հայաշխարհի տարողութեամբ արեւմտահայերէնի եւ արեւմտահայ գրականութեան լաւագոյն մասնագէտներէն է: Շառոյեանի գրականագիտական գործերէն են. «Դեգերումներ Հայ Գիրի եւ Պատմութեան Գետեզրին» հսկայածաւալ երեք հատորները, որոնք լոյս տեսած են Սուրիոյ տագնապի տարիներուն, Հալէպի մէջ: Ուղղագրական կանոններու, բառագիտութեան եւ կէտադրութեան մասին իր «Գրականաշունչ…

Ոտանաւորի «տուն»ը եւ տեսակները

Ոտանաւորի «տուն»ը եւ տեսակները Բանաստեղծութիւնը՝ Արշակ Բանուչեանի «Տուն»ը ոտանաւորի ներքին բաժանումն է, որ ընդհանրապէս կ’ունենայ  չորս տող, երբեմն աւելի, երբեմն պակաս: Ահաւասիկ՝ անոր այլազան  կաղապարները. ա) Քառատող եւ քառեակ Ուրեմն չորս տողէ բաղկացած տարբերակը, որ եւ ամէնէն ընրհանրացածն է,   կոչուած է քառեակ: Քառեակը, ինչպէս նաեւ միւսները, որ պիտի տեսնենք, ենթադրուած է կազմել ներքին միութիւն մը, ամբողջութիւն մը, աւարտուն խօսք…

Հայ Լեզուի Խնդիրը. Դանիէլ Վարուժան

ՀԱՅ ԼԵԶՈՒԻ ԽՆԴԻՐԸ Չեմ գիտեր թէ պիտի կրնա՞մ համառօտակի յայտնել կարծիքս շաբաթաթերթ «Ազատամարտի» կազմակերպած enquête-ին։ Կը փորձեմ ըսել։ Բայց մեծ բաղձանքս է լսելը անոնց տեսութիւնները, որոնք կրցած են մարսել նախնիքներու ստուար հատորներէն մինչեւ այսօրուան մեր վիժած մատենիկները։   Պատասխան առաջին հարցումին Մենք ազգի մը լեզուն ճոխ ու կատարեալ կը համարինք այն ատեն միայն, երբ ան…

Արեւմտահայերու Անուններու Տառադարձութիւն

Արեւմտահայերու Անուններու Տառադարձութիւն Արեւմտահայերի լատինատառ անունները արեւելահայերի մեծ մասը սխալ է հայերէնացնում, այսինքն՝ արտայայտում հայերէն տառերով։ Ցաւօք, այս առումով տգէտ են նաեւ պետական այն մարմինների աշխատողները, որոնք գրանցում են Հայաստանի քաղաքացիութիւն ստացող արեւմտահայերին։ Այս տգիտութեան հետեւանքով աղաւաղւում են արեւմտահայերի հայատառ անունները։ Բացարձակապէս անընդունելի են Վասկեն, Կեւորկ, Անահիդ եւ այլ այսպիսի տառադարձումները։ Ոչ մի արեւմտահայ իր…